File folders in a filing cabinet

Zwijgen is (g)een optie

‘Ik zou kapotgaan door het constant te moeten verbergen’, vertelt Renée Prenger me als ik haar vraag hoe het zou zijn als niemand van haar angsten af zou weten. Toch is open zijn over je psychische aandoening moeilijker dan het lijkt. Wat is er nodig om het taboe te doorbreken?

Dat er in de maatschappij vooroordelen bestaan over het hebben van een psychische ziekte is voor de meeste mensen geen verrassing. Maar waar ikzelf nooit eerder van had gehoord is zelfstigma. Dit houdt in dat je de gedachtes over jezelf verbindt aan de vooroordelen van anderen. Hierdoor kun je bijvoorbeeld de gedachte hebben dat je vanwege je psychische aandoening niks waard bent. Je begint dus in essentie de vooroordelen van buitenaf te geloven. Dit denkpatroon is heel moeilijk om vanaf te komen weet Nynke Mulder, ervaringsdeskundige en projectbegeleider bij Samen Sterk zonder Stigma: “Toen ik zelf ooit opgenomen werd zei de verpleegkundige tegen mij: ‘Je moet niet denken dat het ooit nog wordt zoals vroeger’. Zo’n opmerking is heel hardnekkig en dit soort gedachtes kunnen daarna nog continu de kop opsteken”.

Veel mensen zwijgen om die reden over hun psychische aandoening. Het is voor hen dan ook nog steeds geen standaard onderwerp om over te ‘kletsen’ op werk. Toch gek, want fysieke pijntjes en letsel worden vaak zonder gêne besproken op de werkvloer. De reden dat men hierover zwijgt, verschilt per persoon. “Schaamte speelt vaak een rol, maar bijvoorbeeld ook de angst voor buitensluiting,” legt Nynke uit. Niet geheel onterecht vindt zij: mensen worden regelmatig afgewezen bij een sollicitatiegesprek als ze eerlijk over hun psychische toestand vertellen. “Een psychische aandoening wordt nu dus vaak verzwegen”.

Hoewel er in een perfecte wereld misschien geen vooroordelen zijn, blijkt het hebben hiervan toch functioneel. In een interview in de Correspondent met Adam A. Sandel, sociologieprofessor aan de Harvard University, legt Sandel uit dat het simpelweg onmogelijk is om te leven zonder vooroordelen. Het hebben van vooroordelen komt voort uit een soort hokjesdenken uit de oertijd en heb je als mens hard nodig om te overleven. Het geeft context aan de dagelijkse gebeurtenissen om je heen. “Heel veel mensen denken van zichzelf: ‘Ik heb geen vooroordelen’, maar dat is gewoon niet zo”, beaamt Nynke Mulder.

Beeld blog 5 erin

Toch is dat natuurlijk geen reden om het taboe dan maar te laten voor wat het is. Het ministerie van Volksgezondheid deed eind september een poging om depressie op de kaart te zetten en begon een campagne. In de video die verspreid werd via de media is een vrouw te zien die een heel ‘normaal’ leven lijkt te leiden. Uiteindelijk blijkt ze eigenlijk enorm te lijden onder een depressie. Ondanks deze poging van het ministerie, zou dit niet de magische oplossing zijn om stigma te ontmantelen. “Campagnes werken niet,” vertelt Nynke Mulder lachend, “ze spreken het hart aan, maar je moet ook zorgen dat hoofd en handen in beweging komen”. Campagnes zouden volgens Samen Sterk zonder Stigma altijd gekoppeld moeten worden aan een actie zoals vrijwilligerswerk of de mogelijkheid een hulplijn te bellen. Zij organiseren om die reden dan ook landelijke projecten waar handvatten worden ontwikkeld waar mensen mee aan de slag kunnen.

Renée Prenger (18) heeft haar eigen praktische manier gevonden om haar psyschische ziekte bespreekbaar te maken. Ongeveer een jaar geleden begon zij een blog en uitte zich daar voor het eerst over haar sociale fobie. Ze kwam erachter dat ze hier last van had toen ze een vlog van Youtuber Zoella zag. “In haar video had ze het over anxiety en toen dacht ik: ‘Wow, dit heb ik ook’”. Renée weet niet meer precies waarom ze besloot haar blog aan dit onderwerp te wijden. “Waarom ik dat eerste bericht online heb gegooid weet ik oprecht niet. Ik denk dat ik het maar deed to get it over with” vertelt ze. Op bepaalde vlakken ondervindt ze er de voordelen van in dat mensen nu kunnen lezen dat zij hier last van heeft: “Sinds ik dit op internet heb gezet, heb ik geleerd dat ik niet de enige ben die dit heeft. Daarnaast heb ik zoveel bemoedigende reacties gekregen waardoor ik me daardoor comfortabeler voel bij die mensen”.

Schermafbeelding 2017-01-16 om 12.59.43

Blog van Renée Prenger

Daarmee is natuurlijk nog niet gezegd dat het stigma rondom angststoornissen met haar blog de wereld uit is geholpen. Een tijdje geleden kreeg Renée ook een vervelende reactie van een anoniem persoon op haar blog. “Wat ben jij nep zeg, dit is ook een manier om aandacht te krijgen blijkbaar”, stond er geschreven. Nynke Mulder herkent dit patroon: “Ik hoor vaak van mensen met een angststoornis dat anderen zeggen ‘stel je niet aan’. Een angststoornis wordt al heel snel klein gemaakt, terwijl het bijna niet uit te leggen is hoe belemmerend het in de praktijk kan zijn”. Ondanks die nare reactie kan Renée zich niet meer voorstellen hoe het zou zijn als ze haar fobie nog geheim zou houden. “Ik zou me voelen alsof ik gevangen zit en ik zou kapotgaan door het constant te moeten verbergen”.

Om in één klap alle vooroordelen over psychische ziektes in rook op te laten gaan lijkt dus misschien iets te optimistisch. Maar hoe kunnen we als weldenkende mensen dan ooit dit stigma rondom psychische ziektes bestrijden? Nynke Mulder beseft zich dat een volledig stigmavrije wereld misschien te idealistisch is, maar ze ziet wel degelijk een uitweg: “Accepteren en erkennen dat het een probleem is, is al een stap dichterbij de oplossing. Eigenlijk moet je het zien als een emancipatiebeweging en dat gaat nou eenmaal in hele kleine stapjes”.

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *