zayn-facebookbanner

Een stap dichterbij stigmavrije media

‘Zayn durft weer niet’ kopte het artikeltje in de Metro een paar weken geleden. Dit is geen uitzonderlijk geval als het gaat om stigmatiserende uitingen in de media over iemand met een psychische ziekte. Samen Sterk zonder Stigma steekt daar een stokje voor.

‘Zayn durft weer niet’ kopte het artikeltje in de Metro een paar weken geleden. Zanger Zayn Malik, voormalig bandlid van One Direction, kwam niet opdagen voor zijn optreden in Dubai. De reden daarvoor: Malik heeft last van hevige angstaanvallen.

zayn-facebookbanner

Een onbehagelijk gevoel bekroop mij bij het lezen van deze kop. Het lijkt bijna of Zayn de schuld krijgt voor het feit dat hij het psychisch niet aankan om een intensief optreden te geven. Vooral het woordje weer in de titel lijkt met een diepe zucht te willen zeggen ‘dat het wéér zo ver is’. En dan nog het woord durven. Angst heeft inderdaad vaak te maken met dingen niet durven, maar nog veel meer met iets simpelweg niet kúnnen. ‘Hij durft niet’ is in mijn optiek nogal een kinderachtige manier om iemand tussen neus en lippen door voor bange poeperd uit te maken. Door de opmaak van het artikeltje oogt het overigens ook nog eens als een sappige roddel in plaats van een serieus nieuwsbericht.

Kort gezegd: nogal een simpele en sensationele manier om iemand die psychisch ziek is zo neer te zetten. Dit bericht komt trouwens origineel bij de Telegraaf vandaan. Ik wist niet dat ik dit ooit zou zeggen, maar de berichtgeving over dit onderwerp doet de Telegraaf toch net iets respectvoller.

Stigmatisering psychische ziektes
Overigens is deze manier van berichtgeving geen op zichzelf staand geval. Stigmatisering van psychische ziektes gebeurt namelijk nogal vaak volgens Kees Dijkman, coördinator aanpak stigma in de media bij Samen Sterk zonder Stigma. ‘Vooral de media met een hoge oplage en veel kijkcijfers gaan vaak veel te kort door de bocht. Zij leven bij de dag en zijn geneigd aandacht te trekken door vooral te berichten over incidenten en uitersten’.

Tbs'er was niet lijp genoeg

Voorbeeld van stigmatiserende kop over psychische ziekte

Ongeveer een maand geleden kwam Samen Sterk zonder Stigma met de ‘Gouden Regels Stigma en Woordvoering’ met als doel: een stigmavrije media. Woordvoerders van patiëntenorganisaties en GGZ-instellingen worden hiermee aangesproken. De media en journalisten zijn natuurlijk eindverantwoordelijk, maar stigmatisering begint bij de zogenaamde ‘leveranciers’ van het nieuws. Denk aan woordvoerders (van zowel de politie als ggz), psychiaters/psychologen en ervaringsdeskundigen. Bij hen komt het nieuws immers vandaan. In de Gouden Regels staan bijvoorbeeld verschillende tips over hoe om te gaan met journalisten.

‘Journalisten realiseren zich vaak niet hoe stigmatiserend bepaalde uitingen werken’
Van journalisten wordt weer wat anders verlangd op het gebied van stigmavrije berichtgeving. In ‘Te gek voor woorden’, een rapport van Samen Sterk waarin doelen worden gesteld om de media stigmavrij te maken, staan verschillende criteria die nieuwtjes voor journalisten interessant maken. Als iets ‘spraakmakend, spiksplinternieuw, en/of sensationeel’ is, maakt dat het aantrekkelijk is om over te schrijven. ‘Dat psychische aandoeningen meestal op een negatieve manier in het nieuws komen, heeft met deze drie criteria te maken’, wordt in het rapport uitgelegd. Volgens Kees Dijkman zouden journalisten zich daarnaast vaak niet realiseren ‘hoe stigmatiserend bepaalde uitingen werken. Als ze zich dit wel zouden realiseren, hebben we al veel gewonnen’. In het voorjaar van 2017 zullen de ‘Gouden Regels’ voor journalisten gepubliceerd worden.

De media stigmavrij
Maar het gaat natuurlijk niet altijd verkeerd. Volgens Kees Dijkman zijn er genoeg voorbeelden te noemen waarin er wél op de juiste manier wordt bericht over psychische ziektes.

afbeelding2

Voorbeeld van kop waar een beeld wordt geschetst van psychisch zieken die volgens Kees Dijkman wel oké is

Maar ook Kees Dijkman geeft toe: ‘Helemaal stigmavrij gaan we de media nooit krijgen, maar het kan wel een stuk beter dan nu’.

1 antwoord
  1. Chris Jongema
    Chris Jongema zegt:

    Schieten wij hier niet ons doel voorbij? Politieke correctheid heeft in de V.S. tot veel ellende geleid (mensen veroordelen vanwege taalgebruik ipv kijken naar gedrag). Tegelijk werden de echte problemen met discriminatie en bijvoorbeeld politiegeweld in de samenleving zelf niet opgelost (zie de recente Black Lives Matter beweging). Ik wil zelfs een stap verder gaan: de Gouden Regels voor Woordvoerders van SSzS hebben het steeds over ‘aandoening’, over voorlichting/recent onderzoek hierover enz.. Er wordt (p. 4) gerept over ‘herstel waar mogelijk’. Sorry, maar dan snap je de essentie van herstel niet. Herstel kan altijd! Ik begrijp dan ook niet waarom SSzS zich hier distantieert van de herstelbeweging (HEE, Trimbos). Het verhaal over de ‘aandoeningen’ klopt namelijk vaak niet. Juist het hele deskundigen-verhaal (medische stand, hulpverlening) moet (en zal) meer ter discussie gesteld worden. Het wordt steeds duidelijker dat het bio-medische model, waarop deze deskundigheid leunt, niet klopt. Diagnose-stelling is doorgaans volstrekt willekeurig (en vaak ook stigmatiserend en discriminerend), is de ervaring van veel mensen met een psychische kwetsbaarheid. Onderzoeksresultaten zijn zwaar vervuild door de belangen van de farmacie. Stigma en discriminatie draait, volgens mij, om sociale systemen, om macht, om machtsmisbruik. Journalisten zouden hier veel meer op gewezen kunnen worden, ipv dat wij hen met een belerend vingertje gaan vertellen welk woordje ze wel en welk woordje ze niet mogen gebruiken. De hele focus op de ‘aandoening’, de ‘diagnose’, zullen wij los moeten laten. De anti-stigma beweging in Nederland zou hier veel beter aan kunnen sluiten bij maatschappelijke en wetenschappelijke bewegingen (zoals De Nieuwe GGZ) die het biomedische model niet langer klakkeloos volgen, maar psychodynamica en het belang van ‘het relationele’ van behandeling en psychosociale ondersteuning meer willen benadrukken. – Chris Jongema, Ervaringsdeskundige.

    Beantwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *